Ghalamzani · Metal Engraving
سفری به عمق هنر قلمزنی — جایی که ضربههای دقیق چکش بر سطح مس، روایتی هزارانساله را نقش میزند. این هنر اصیل ایرانی که در شهرهایی چون اصفهان، شیراز و تبریز هر یک سبک منحصر به خود را پروراندهاند، آیینی است که در آن هنرمند با قلم و چکش، جان را به فلز سرد میبخشد و نقوش گل و مرغ، اسلیمی و خطایی را بر بدنه ظروف مسی، نقرهای و برنجی حک میکند.
The ancient Persian craft of hammering soul into metal
Six Chapters of a Living Heritage
کشف مس در فلات ایران، نقطه آغاز یکی از کهنترین هنرهای بشری بود. اجداد ما هزاران سال پیش آموختند که چگونه به کالبد سرد فلزات جان ببخشند. خلق شاهکارهای خیرهکنندهای چون «جام طلای حسنلو» در هزاره اول پیش از میلاد، گواه روشنی بر تسلط حیرتانگیز ایرانیان باستان بر هنر چکشکاری و حجمپردازی است.
با ظهور امپراتوری پارس، قلمزنی از یک پیشه محلی به هنری شاهانه و دستنیافتنی تبدیل شد. ظروف سیمین و زرین با نقوش دقیق هندسی و اسطورهای، عظمت هخامنشیان را به رخ میکشیدند. هرچند بخش بزرگی از این گنجینه بینظیر به دستور اسکندر مقدونی ذوب و به سکه تبدیل شد، اما اصالت آن در تاریخ ماندگار ماند.
پس از یک دوره رکود، هنر ملی ایران در عصر ساسانیان با قدرت احیا شد. بشقابهای نقرهای با تصاویر برجسته از بزم، شکار پادشاهان و جانوران افسانهای مثل «سیمرغ»، به چنان کمالی در تراشکاری و چکشکاری رسیدند که هنوز هم در موزههای بزرگ جهان به عنوان شاهکارهای بلامنازع فلزکاری میدرخشند.
با ورود اسلام، هنر قلمزنی مسیر تازهای یافت. نقوش باستانی جای خود را به خطوط زیبای کوفی، آیات قرآن و طرحهای پیچیده هندسی دادند. در عصر سلجوقی، «مکتب خراسان» با ابداع تکنیکهای شگفتانگیزی مثل طلاکوبی روی مفرغ و «مشبککاری» (برش فلز برای عبور نور)، این هنر را به اوج پختگی و ظرافت رساند.
دوران صفویه را باید عصر طلایی قلمزنی ایران دانست. در این دوره، نقوش درشت جای خود را به طرحهای بینهایت ریز، ظریف و مینیاتوری دادند. استفاده از مس بسیار مرغوب، حکاکی اشعار با خط نستعلیق و ساخت ظروف عظیم و باشکوه، جلوهای بینظیر خلق کرد که قلمزنی امروز اصفهان میراثدار همان دوران است.
پس از یک دوره انزوا و ورود کالاهای ماشینی در عصر قاجار، هنر قلمزنی در دهههای اخیر با تلاش اساتید بزرگ و عاشق، جانی تازه گرفت. امروز دوباره صدای ریتمیک چکش و قلم در کارگاهها میپیچد تا هنرمندان با جابهجایی مولکولی فلز، داستانهای هزارانساله را روی بوم مس و برنج بازآفرینی کنند.